1. An toàn là nhiệm vụ số 1 của Quản lý dự án

Trong bài 1 của chuỗi 4 bài an toàn, chúng ta đã nhấn mạnh rằng an toàn không phải là khẩu hiệu. Đó là trách nhiệm số 1 của người Quản lý dự án (Project Manager – PM) trong mọi loại hình xây dựng: từ xây nhà dân dụng, nhà xưởng công nghiệp, hạ tầng kỹ thuật, cầu đường, cho tới các nhà máy chế biến gỗ cao su phục vụ xuất khẩu.

Một PM có thể kiểm soát tốt tiến độ, chất lượng, chi phí; nhưng nếu để xảy ra tai nạn nghiêm trọng trên công trường thì mọi thành tích khác đều trở nên vô nghĩa. Tai nạn không chỉ gây thiệt hại về người và tài sản, mà còn kéo theo rủi ro pháp lý, mất uy tín của nhà thầu và làm tổn hại hình ảnh doanh nghiệp trên thị trường xây dựng, xuất khẩu và đầu tư hạ tầng.

Tại INDUSVINA, chúng tôi luôn xem an toàn là “lớp chất lượng đầu tiên” trong mọi dự án. Một quán caffee nhỏ, một công trình cầu đường quy mô lớn hay một tổ hợp nhà máy gỗ cao su sản xuất hàng xuất khẩu – tất cả đều cần văn hóa an toàn được xây từ những chi tiết nhỏ nhất.

2. Năm trụ cột của hệ thống quản lý an toàn

An toàn thực sự không chỉ là việc trang bị mũ, giày, găng tay, dây đai. Đó là một hệ thống kết hợp giữa kỹ thuật, quản trị và con người. Hệ thống này vận hành dựa trên năm trụ cột mà bất kỳ PM nào cũng cần nắm vững:

• Nhận diện rủi ro (JSA – Job Safety Analysis) trước mỗi công việc.
• Quy trình và giấy phép làm việc (PTW – Permits To Work) để chuẩn hóa cách làm.
• Huấn luyện và kiểm tra tay nghề cho toàn bộ nhân sự liên quan.
• Giám sát hiện trường thực tế, xử lý vi phạm và bất thường ngay tại chỗ.
• Điều tra sự cố, rút kinh nghiệm và cải tiến liên tục.

Khi thiếu một trong năm trụ cột này, hệ thống an toàn dễ bị “rỗng ruột”. Mọi thứ chỉ dừng ở mức hình thức, dễ dẫn tới tai nạn lặp lại dù đã được cảnh báo từ trước.

2.1. Trụ cột 1 — Nhận diện rủi ro (JSA) trước mỗi nhiệm vụ

JSA là bước phân tích công việc theo từng thao tác cụ thể, nhận diện rủi ro đi kèm và đề xuất biện pháp kiểm soát. Việc này cần được thực hiện trước khi bắt đầu một nhiệm vụ: lắp dựng kết cấu thép, đổ bê tông sàn, thi công trên cao, vận chuyển máy móc nặng, bốc xếp container gỗ cao su xuất khẩu, hoặc thậm chí là bố trí thiết bị điện trong không gian caffee nhiều người ra vào.

JSA trả lời ba câu hỏi lớn:

• Các nguy cơ có thể xảy ra là gì?
• Hậu quả nếu xảy ra sẽ ở mức độ nào?
• Biện pháp kiểm soát, phân công trách nhiệm cụ thể cho ai?

Khi JSA được thực hiện đều đặn, đội ngũ thi công sẽ hình thành thói quen “nghĩ về an toàn trước khi làm”. Đây là điểm khác biệt rõ ràng giữa những nhà thầu chuyên nghiệp với những đơn vị làm theo kinh nghiệm cảm tính.

2.2. Trụ cột 2 — Quy trình và giấy phép làm việc (PTW)

Quy trình là xương sống của mọi hoạt động thi công. PTW là “cửa kiểm soát” cuối cùng để đảm bảo rằng công việc chỉ được phép bắt đầu khi các điều kiện an toàn đã đạt yêu cầu. Đối với từng nhóm công việc: làm việc trên cao, làm việc trong không gian kín, hàn cắt, đổ bê tông, nâng hạ kết cấu, vận hành xe nâng – nhà thầu cần xây dựng bộ quy trình chi tiết kèm theo PTW tương ứng.

Với vai trò PM, bạn phải chắc chắn rằng:

• Quy trình đã được ban hành rõ ràng, dễ hiểu, phù hợp với thực tế công trường.
• Chỉ cấp PTW khi các điều kiện an toàn (ba phía: kỹ thuật – con người – môi trường) đã được kiểm tra đầy đủ.
• Mọi người hiểu ý nghĩa của PTW, không xem đó là thủ tục giấy tờ cho có.

Khi hệ thống quy trình và PTW vận hành tốt, công trường xây dựng, khu công nghiệp, bến bãi xuất khẩu hay không gian cầu đường đều được kiểm soát theo cùng một “ngôn ngữ an toàn”.

2.3. Trụ cột 3 — Huấn luyện và kiểm tra tay nghề

Nhiều tai nạn xảy ra không phải vì thiếu thiết bị bảo hộ, mà vì người thi công không hiểu mình đang làm gì, nguy cơ ở đâu và cách xử lý thế nào khi có sự cố. Do đó, PM phải xem việc huấn luyện và kiểm tra tay nghề là nhiệm vụ thường xuyên chứ không phải một buổi học đầu năm mang tính hình thức.

Các nội dung PM cần chú ý:

• Huấn luyện quy trình an toàn gắn với từng loại công việc cụ thể.
• Kiểm tra tay nghề, thao tác thực tế trước khi cho phép làm việc độc lập.
• Nhắc lại định kỳ khi thay đổi biện pháp thi công, thay đổi mặt bằng, hoặc có thêm thiết bị mới.

Với các lĩnh vực đòi hỏi tay nghề cao như lắp dựng nhà thép tiền chế, lắp đặt hệ thống hạ tầng kỹ thuật hay vận hành dây chuyền sản xuất gỗ cao su xuất khẩu, việc đánh giá tay nghề còn gắn liền với chất lượng và năng suất dài hạn của dự án.

2.4. Trụ cột 4 — Giám sát hiện trường thực tế

Hiện trường là nơi sự thật diễn ra. Quy trình có chuẩn tới đâu mà thiếu giám sát thì vi phạm vẫn xuất hiện, tai nạn vẫn có thể xảy ra. PM cần tổ chức hệ thống giám sát rõ ràng: từ chỉ huy trưởng, cán bộ an toàn, đội trưởng tới tổ trưởng sản xuất.

Công việc giám sát không chỉ là “đứng nhìn”, mà bao gồm:

• Kiểm tra điều kiện hiện trường trước khi cho phép bắt đầu công việc.
• Nhắc nhở, lập biên bản, xử lý các hành vi vi phạm quy trình an toàn.
• Ghi nhận các điểm bất thường (thiết bị hư, sàn yếu, đường đi lại bị che khuất, ánh sáng kém…).
• Phản hồi nhanh cho PM để kịp thời điều chỉnh biện pháp thi công.

Một công trường xây dựng nhà, một dự án cầu đường hay một khu sản xuất – kho vận phục vụ xuất khẩu đều cần “mắt xích giám sát” hoạt động liên tục, không buông lỏng vì áp lực tiến độ.

2.5. Trụ cột 5 — Điều tra sự cố và cải tiến liên tục

Không có hệ thống nào hoàn hảo ngay từ đầu. Khác biệt nằm ở cách tổ chức phản ứng với sự cố: che giấu và đổ lỗi hay điều tra đến cùng và cải tiến. INDUSVINA lựa chọn cách thứ hai.

Khi có tai nạn hoặc gần tai nạn (near-miss), PM cần:

• Bảo vệ hiện trường trong phạm vi cho phép để phục vụ điều tra.
• Thu thập thông tin khách quan: hình ảnh, video, lời khai, hồ sơ JSA – PTW liên quan.
• Phân tích nguyên nhân gốc rễ, tách bạch yếu tố hệ thống với lỗi thao tác cá nhân.
• Cập nhật lại quy trình, biểu mẫu JSA, nội dung huấn luyện dựa trên bài học mới.
• Chia sẻ kết quả điều tra cho đội ngũ để cùng rút kinh nghiệm, tránh lặp lại.

Mỗi sự cố được xem như một “khoản học phí” doanh nghiệp đã trả. Đã trả học phí thì phải học cho tới nơi tới chốn, không để tai nạn quay lại chỉ vì không chịu thay đổi.

3. Vai trò trung tâm của PM trong hệ thống an toàn

Với năm trụ cột trên, vai trò của PM không chỉ là người “ký giấy tờ” mà là trung tâm điều phối toàn bộ hệ thống an toàn của dự án:

• Trong giai đoạn chuẩn bị: PM chủ trì đánh giá rủi ro, xây dựng biện pháp an toàn, bố trí nguồn lực phù hợp.
• Trong giai đoạn thi công: PM kiểm soát việc thực hiện JSA, cấp PTW, giám sát hiện trường và xử lý vi phạm.
• Trong giai đoạn hoàn thiện – nghiệm thu: PM rà soát hồ sơ, điều tra các sự cố đã xảy ra, cập nhật bài học kinh nghiệm cho các dự án sau.

Khi PM làm tốt, hệ thống an toàn sẽ trở thành một phần tự nhiên trong vận hành của dự án, không phải “gánh nặng giấy tờ”. Điều này giúp nâng tầm nhà thầu xây dựng, tạo lợi thế cạnh tranh khi tham gia các gói thầu hạ tầng, cầu đường hoặc chuỗi dự án phục vụ xuất khẩu.

4. An toàn không chỉ là bảo hộ – đó là văn hóa và chiến lược

Có thể trang bị đầy đủ mũ, giày, áo phản quang nhưng nếu người lao động chưa thực sự coi an toàn là giá trị cốt lõi thì nguy cơ vẫn luôn rình rập. Ngược lại, khi an toàn được xem là một phần của văn hóa doanh nghiệp – từ văn phòng, công trường đến nhà máy, kho bãi và cả không gian kinh doanh caffee – mọi quyết định kỹ thuật, quản trị, đầu tư thiết bị đều được cân nhắc trên nền tảng bảo vệ con người trước tiên.

Đối với INDUSVINA, an toàn không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là cam kết đạo đức với khách hàng, đối tác và đội ngũ. Một dự án chỉ thực sự thành công khi vừa đáp ứng tiến độ, chất lượng, chi phí, vừa đảm bảo rằng mọi người trở về nhà an toàn sau mỗi ca làm việc.