Nội dung chính tóm tắt

• Force Majeure không tự động phát sinh chỉ vì thị trường gặp biến cố; muốn được bảo vệ, điều khoản phải được viết rõ và vận hành đúng.
• Một điều khoản bất khả kháng tốt phải có đủ 4 lớp: định nghĩa sự kiện, nghĩa vụ thông báo, nghĩa vụ giảm thiểu thiệt hại và hậu quả pháp lý.
• Doanh nghiệp Việt thường thua ở chỗ sao chép điều khoản quá chung, quên thời hạn thông báo và không quy định cơ chế gia hạn hay chấm dứt.
• CEO nên xem Force Majeure là công cụ quản trị rủi ro hệ thống trong hợp đồng, không phải chiếc ô để né trách nhiệm.
• Trong thương mại quốc tế, khủng hoảng là thứ không ai hứa sẽ tránh được; điều doanh nghiệp làm được là chuẩn bị trước bằng hợp đồng viết đúng.

Một câu chuyện thực chiến mà rất nhiều doanh nghiệp đã từng gặp

Năm 2020, một doanh nghiệp Việt ký hợp đồng xuất khẩu nội thất sang châu Âu. Đến tháng 3, dịch Covid bùng phát, cảng phong tỏa, nhà máy phải dừng sản xuất. Doanh nghiệp thông báo rằng họ không thể giao hàng đúng hạn vì đại dịch và cho rằng đây là sự kiện bất khả kháng.

Nhưng phía buyer phản hồi rất lạnh: hợp đồng không có điều khoản Force Majeure đủ rõ, dịch bệnh đã được cảnh báo từ trước thời điểm ký kết, và hợp đồng cũng không hề quy định nghĩa vụ thông báo hay hậu quả pháp lý cụ thể. Kết quả là doanh nghiệp phải gánh trách nhiệm chậm giao hàng và chịu áp lực bồi thường.

Force Majeure là gì và vì sao không thể hiểu sơ sài?

Force Majeure, hay điều khoản bất khả kháng, là cơ chế miễn hoặc giảm trách nhiệm cho một bên khi xảy ra sự kiện ngoài tầm kiểm soát, không thể lường trước và không thể khắc phục bằng các biện pháp hợp lý. Theo nhiều hệ thống pháp luật, bao gồm cả pháp luật Việt Nam, nhóm sự kiện này có thể bao gồm thiên tai, chiến tranh, bạo loạn, hỏa hoạn, lệnh cấm của chính phủ, dịch bệnh hoặc lệnh phong tỏa.

Nhưng có một điểm rất quan trọng: không phải cứ có sự kiện lớn là tự động được miễn trách nhiệm. Luật có thể đưa ra nguyên tắc chung, nhưng trên thực tế tranh chấp hợp đồng vẫn sẽ quay về câu hỏi rất cụ thể: điều khoản viết thế nào, nghĩa vụ thông báo ra sao, bên bị ảnh hưởng đã làm gì để giảm thiểu thiệt hại, và hợp đồng quy định hậu quả pháp lý đến đâu.

4 phần bắt buộc của một điều khoản Force Majeure chuẩn

Điểm sai thường gặp và những cái bẫy rất dễ mất tiền

Force Majeure không phải cách né trách nhiệm, mà là lớp bảo vệ trước rủi ro hệ thống

Một CEO giỏi không chờ đến khi khủng hoảng xảy ra mới hỏi phòng pháp chế xem hợp đồng có điều khoản bất khả kháng hay không. Họ đặt câu hỏi đó từ đầu. Bởi vì đại dịch, chiến tranh, cấm vận, phong tỏa, khủng hoảng logistics hay lệnh hạn chế xuất nhập khẩu đều có thể xuất hiện bất kỳ lúc nào.

Doanh nghiệp mạnh không phải doanh nghiệp chưa từng gặp biến cố. Doanh nghiệp mạnh là doanh nghiệp đã dự phòng trong hợp đồng, trong chuỗi cung ứng và trong cách giao tiếp với đối tác khi rủi ro nổ ra.

Kỷ luật, trách nhiệm và kết nối trong thời đại bất ổn

Những việc doanh nghiệp nên làm ngay sau khi đọc bài này

• Rà soát toàn bộ mẫu hợp đồng xuất khẩu hiện tại để kiểm tra có điều khoản Force Majeure hay chưa.
• Chuẩn hóa danh mục sự kiện, thời hạn thông báo và bộ chứng cứ nội bộ để kích hoạt khi cần.
• Quy định rõ cơ chế gia hạn, tạm ngừng và chấm dứt hợp đồng nếu sự kiện kéo dài.
• Huấn luyện sales, logistics, purchasing và legal hiểu rằng bất khả kháng là công cụ quản trị rủi ro, không phải lý do chữa cháy.
• Lập quy trình phản ứng khủng hoảng để doanh nghiệp không bị động khi thế giới đổi chiều.

Không ai kiểm soát được thế giới, nhưng doanh nghiệp có thể kiểm soát cách mình phản ứng

Force Majeure là điều khoản của thời đại bất ổn. Không có nó, doanh nghiệp để lộ một khoảng trống pháp lý rất nguy hiểm. Viết sai, điều khoản trở thành điểm yếu. Lạm dụng, doanh nghiệp mất uy tín với đối tác.

Trong thương mại quốc tế, bạn không thể ra lệnh cho thị trường, cho đại dịch, cho chiến tranh hay cho cấm vận. Nhưng bạn hoàn toàn có thể chuẩn bị một cơ chế phản ứng đúng bằng hợp đồng được viết kỹ, cân bằng và đủ chặt.