Công cụ đánh giá — ưu tiên — kiểm soát rủi ro trong thi công

Trong thi công xây dựng, tai nạn xảy ra hiếm khi là do “xui xẻo”. Phần lớn bắt nguồn từ việc không nhận diện hết các mối nguy hoặc đánh giá sai mức độ rủi ro. Đó là lý do các nhà thầu chuyên nghiệp luôn dùng ma trận rủi ro (Risk Matrix) như một công cụ bắt buộc trong hệ thống quản lý an toàn.

1. Ma trận rủi ro là gì?

Ma trận rủi ro là một bảng đánh giá rủi ro dựa trên hai yếu tố chính:

• Khả năng xảy ra (Likelihood): mối nguy này có dễ xảy ra không?
• Mức độ hậu quả (Impact): nếu xảy ra thì hậu quả nặng tới mức nào?

Khi gán điểm cho từng yếu tố và nhân lại, chúng ta được một “điểm rủi ro”. Điểm càng cao, rủi ro càng lớn và cần ưu tiên kiểm soát trước khi cho phép thi công.

2. Vì sao phải dùng ma trận rủi ro?

Nếu không có ma trận, việc đánh giá an toàn thường dựa trên cảm tính: “Từ trước tới giờ vẫn làm vậy”, “Không sao đâu”, “Chắc là ổn”. Điều này rất nguy hiểm.

Khi có ma trận rủi ro:

• Quyết định an toàn dựa trên số liệu và tiêu chí rõ ràng, không phải cảm giác.
• Dễ dàng ưu tiên các mối nguy có rủi ro cao nhất thay vì xử lý dàn trải.
• Tạo được ngôn ngữ chung giữa Chủ đầu tư – Tư vấn – Nhà thầu về mức độ rủi ro.
• Là nền tảng để xây dựng quy trình, đào tạo, trang bị PPE và nghiệm thu an toàn.

3. Cách xây dựng ma trận rủi ro

3.1. Bước 1 — Xác định các mối nguy (Hazard)

Tùy từng loại công việc, đội ngũ hiện trường cần liệt kê toàn bộ các mối nguy có thể xảy ra, ví dụ:

• Làm việc trên cao, di chuyển trên sàn thao tác, giàn giáo.
• Điện và thiết bị điện.
• Máy móc, thiết bị nâng, xe cơ giới.
• Vật rơi rớt từ trên cao, vật văng, vật lăn.
• Hàn cắt nóng, tia lửa, cháy nổ.
• Không gian hạn chế, thiếu oxy hoặc khí độc hại.
• Vật liệu hóa chất, bụi, tiếng ồn, rung động…

3.2. Bước 2 — Thiết lập thang đo

INDUSVINA sử dụng 3 cấp độ ma trận tùy quy mô và độ phức tạp của dự án:

• Ma trận 3×3 — dùng cho công việc đơn giản, ít mối nguy.
• Ma trận 4×4 — dùng cho công việc có mức rủi ro trung bình.
• Ma trận 5×5 — chuẩn quốc tế, áp dụng cho các dự án lớn, phức tạp.

Chú giải màu trong ma trận

Ma trận 3×3 (đơn giản)

Ma trận 4×4 (trung bình)

Ma trận 5×5 (chuẩn quốc tế)

3.3. Bước 3 — Gán mức rủi ro và quyết định hành động

Sau khi chọn loại ma trận phù hợp, đội ngũ hiện trường sẽ:

• Xác định điểm Likelihood (L) và Impact (I) cho từng mối nguy.
• Tính điểm rủi ro: R = L × I.
• Đưa mối nguy vào vùng Xanh – Vàng – Đỏ trên ma trận.
• Đưa ra quyết định: tiếp tục, kiểm soát bổ sung hay dừng thi công.

4. Ví dụ áp dụng: làm việc trên cao

Xét mối nguy “Ngã từ cao độ khi làm việc trên cao” trong dự án công nghiệp hoặc nhà xưởng:

• Khả năng xảy ra: 4 (thường xuyên nếu không kiểm soát tốt).
• Mức độ hậu quả: 5 (tử vong hoặc chấn thương rất nặng).
• Điểm rủi ro: R = 4 × 5 = 20 → vùng Đỏ.

5. Từ ma trận rủi ro đến hành động ngoài công trường

Ma trận rủi ro chỉ thực sự có giá trị khi dẫn đến hành động cụ thể:

• Các mối nguy vùng Đỏ: dừng thi công, chỉ cho phép làm lại khi đã có biện pháp kỹ thuật, tổ chức và PPE đáp ứng yêu cầu.
• Các mối nguy vùng Vàng: lập biện pháp kiểm soát bổ sung, giám sát thường xuyên, nhắc nhở đội ngũ thi công.
• Các mối nguy vùng Xanh: tiếp tục theo dõi, duy trì thói quen làm việc an toàn, không chủ quan.

Đây là cách INDUSVINA xem ma trận rủi ro như một công cụ “sống”, gắn với thực tế công trường, chứ không phải một bảng biểu để trình bày cho đẹp.

6. Ma trận rủi ro không phải “đặt một lần rồi quên”

Rủi ro trên công trường luôn thay đổi theo:

• Giai đoạn thi công (móng, kết cấu, hoàn thiện, lắp máy…).
• Sự thay đổi nhân sự, nhà thầu phụ, thiết bị, biện pháp thi công.
• Điều kiện thời tiết, mặt bằng, giao cắt với các hạng mục khác.

Vì vậy, ma trận rủi ro cần được rà soát và cập nhật định kỳ hoặc khi có thay đổi lớn trong biện pháp thi công. Đây là một phần trong văn hóa an toàn mà INDUSVINA đang xây dựng: kỷ luật, trách nhiệm và luôn chủ động phòng ngừa.