I. Khái quát về quản lý dự án đầu tư xây dựng

Quản lý dự án đầu tư xây dựng là hệ thống các hoạt động từ khi hình thành ý tưởng, chuẩn bị đầu tư, thực hiện đầu tư cho đến khi hoàn thành, bàn giao và tổ chức bảo hành, bảo trì công trình. Tất cả phải bảo đảm đúng pháp luật, đúng kỹ thuật, đúng tiến độ, đúng chi phí và đúng mục tiêu đầu tư.

Mục tiêu cuối cùng của quản lý dự án là biến ý tưởng đầu tư thành công trình cụ thể, an toàn, hiệu quả và bền vững, đóng góp cho phát triển kinh tế – xã hội.

II. Các bước cơ bản của một dự án đầu tư xây dựng

Mỗi dự án có thể khác nhau về quy mô và tính chất, nhưng nhìn chung đều trải qua một chuỗi bước cơ bản sau đây:

1. Chủ trương đầu tư (nếu thuộc diện phải quyết định chủ trương)

Chủ trương đầu tư do cơ quan có thẩm quyền quyết định tùy theo loại dự án, nguồn vốn và quy mô. Đây là điểm xuất phát pháp lý của dự án, làm rõ:

• Sự cần thiết và mục tiêu đầu tư;
• Quy mô, địa điểm và tính chất công trình;
• Phù hợp với chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành, địa phương.

2. Lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi (nếu có) và báo cáo nghiên cứu khả thi (FS)

Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi (trường hợp pháp luật yêu cầu) nhằm đánh giá sơ bộ hiệu quả và sự phù hợp với chủ trương đầu tư.

Báo cáo nghiên cứu khả thi (FS) là tài liệu trung tâm, phân tích toàn diện:

• Phương án kỹ thuật, công nghệ, công suất thiết kế;
• Hiệu quả kinh tế – tài chính, xã hội và môi trường;
• Tổng mức đầu tư, nguồn vốn và phương án huy động vốn;
• Các rủi ro chính và giải pháp quản lý.

3. Thẩm định và phê duyệt dự án đầu tư xây dựng

Cơ quan có thẩm quyền thẩm định xem xét tính phù hợp về mục tiêu, quy mô, giải pháp thiết kế, tổng mức đầu tư, an toàn, môi trường… Sau khi thẩm định, dự án được trình phê duyệt để chính thức hóa quyết định đầu tư.

Kết quả phê duyệt dự án là cơ sở để triển khai các bước tiếp theo như thiết kế, lựa chọn nhà thầu, thi công.

4. Thiết kế và dự toán xây dựng công trình

Thiết kế xây dựng được thực hiện theo các bước phù hợp với từng loại, cấp công trình, thường gồm:

• Thiết kế cơ sở (đối với dự án yêu cầu báo cáo nghiên cứu khả thi);
• Thiết kế kỹ thuật (nếu có);
• Thiết kế bản vẽ thi công.

Trên cơ sở thiết kế, nhà thầu tư vấn lập dự toán xây dựng công trình, làm căn cứ lựa chọn nhà thầu, ký kết hợp đồng và quản lý chi phí trong suốt quá trình thực hiện dự án.

5. Lựa chọn nhà thầu và ký kết hợp đồng

Lựa chọn nhà thầu được thực hiện theo quy định của pháp luật về đấu thầu, bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Các nội dung chủ yếu cần quản lý:

• Hình thức lựa chọn nhà thầu (đấu thầu rộng rãi, chỉ định thầu, chào hàng cạnh tranh…);
• Tiêu chí đánh giá năng lực, kinh nghiệm, giải pháp kỹ thuật, tài chính;
• Đàm phán và ký kết hợp đồng xây dựng.

Hợp đồng xây dựng là cơ sở ràng buộc pháp lý giữa chủ đầu tư và nhà thầu về chất lượng, tiến độ, chi phí và trách nhiệm trong quá trình thực hiện dự án.

6. Tổ chức thi công, giám sát, nghiệm thu từng giai đoạn và hoàn thành

Ở giai đoạn này, dự án chuyển từ hồ sơ, bản vẽ sang công trình thực tế. Các nội dung quản lý chính gồm:

• Quản lý tiến độ, huy động nhân lực, máy móc, vật tư;
• Giám sát chất lượng thi công, an toàn lao động, bảo vệ môi trường;
• Nghiệm thu công việc, nghiệm thu giai đoạn, nghiệm thu hoàn thành hạng mục, công trình.

Công trình chỉ được nghiệm thu khi đáp ứng đầy đủ yêu cầu thiết kế, tiêu chuẩn, quy chuẩn và quy định của pháp luật.

7. Bàn giao, đưa vào sử dụng, bảo hành, bảo trì công trình

Sau khi nghiệm thu hoàn thành, công trình được bàn giao cho chủ đầu tư hoặc đơn vị quản lý, khai thác. Việc đưa công trình vào sử dụng phải bảo đảm an toàn, đúng công năng và đủ điều kiện vận hành.

Công trình xây dựng phải được bảo hành trong thời hạn theo quy định của hợp đồng và pháp luật. Sau đó, trong suốt vòng đời, chủ sở hữu, người quản lý có trách nhiệm bảo trì công trình nhằm duy trì chất lượng, an toàn sử dụng và kéo dài tuổi thọ.

III. Phân loại dự án đầu tư xây dựng

Theo Luật Xây dựng, dự án đầu tư xây dựng được phân thành dự án quan trọng quốc gia và các nhóm dự án A, B, C căn cứ vào:

• Quy mô, tính chất, mức độ ảnh hưởng của dự án;
• Tổng mức đầu tư và cơ cấu nguồn vốn (vốn ngân sách nhà nước, vốn nhà nước ngoài ngân sách, vốn tư nhân, vốn ODA…);
• Lĩnh vực, ngành nghề và phạm vi tác động (quốc gia, liên vùng, địa phương…).

Việc phân loại dự án quyết định thẩm quyền thẩm định, phê duyệt và một số yêu cầu quản lý khác trong suốt vòng đời dự án.

IV. Điểm mới của Luật sửa đổi 2020 trong quản lý dự án

1. Đơn giản hóa và rút ngắn thủ tục

Luật sửa đổi 2020 có xu hướng đơn giản hóa và rút ngắn quy trình quản lý dự án đầu tư xây dựng, phù hợp với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính:

• Rút gọn một số nội dung thẩm định, tránh trùng lặp giữa các bước;
• Cho phép một số công việc được thực hiện song song thay vì tuần tự cứng nhắc;
• Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ, thẩm định, cấp phép.

2. Liên thông với đánh giá tác động môi trường

Một điểm mới quan trọng là tăng cường sự liên thông giữa thẩm định thiết kế và đánh giá tác động môi trường (ĐTM):

• Các yêu cầu về môi trường được tích hợp, xem xét đồng bộ với yêu cầu kỹ thuật;
• Hạn chế tình trạng phải chỉnh sửa thiết kế nhiều lần do không đáp ứng yêu cầu môi trường;
• Giúp chủ đầu tư chủ động hơn trong lựa chọn giải pháp công nghệ, mặt bằng, biện pháp thi công.

3. Tăng cường quản lý chi phí theo vòng đời công trình

Luật sửa đổi nhấn mạnh quản lý chi phí không chỉ dừng lại ở chi phí đầu tư ban đầu, mà cần xem xét tổng chi phí vòng đời công trình, bao gồm:

• Chi phí xây dựng, thiết bị, quản lý dự án, tư vấn, chi phí khác và chi phí dự phòng;
• Chi phí vận hành, khai thác, bảo dưỡng, sửa chữa trong quá trình sử dụng;
• Chi phí phá dỡ, xử lý môi trường khi kết thúc vòng đời công trình (nếu có).

4. Rõ hơn về trách nhiệm của các chủ thể trong quản lý dự án

Luật sửa đổi 2020 làm rõ hơn trách nhiệm của:

• Người quyết định đầu tư – chịu trách nhiệm về chủ trương, quy mô, hiệu quả dự án;
• Chủ đầu tư – chịu trách nhiệm trực tiếp tổ chức lập, thẩm định, quản lý thực hiện dự án;
• Ban quản lý dự án – thay mặt chủ đầu tư thực hiện một số nhiệm vụ quản lý dự án theo ủy quyền;
• Các tổ chức tư vấn, nhà thầu – chịu trách nhiệm về chất lượng, tiến độ, an toàn trong phạm vi công việc của mình.

Việc xác định rõ vai trò, trách nhiệm của từng chủ thể giúp nâng cao tính minh bạch, phòng ngừa rủi ro, tăng hiệu quả sử dụng vốn và chất lượng công trình.

V. Kết luận

Trong chuỗi 13 bài về Luật Xây dựng, Bài 4 giúp bạn nhìn rõ hơn “xương sống” của một dự án đầu tư xây dựng, từ ý tưởng đến khi công trình đi vào vận hành, bảo hành, bảo trì.

Ở Bài 5, chúng ta sẽ đi sâu hơn vào quản lý thiết kế và tiêu chuẩn kỹ thuật trong xây dựng, kết nối chặt chẽ với quy trình quản lý dự án mà bạn vừa đọc.